Het mag eenieder wel duidelijk zijn dat de coronacrisis een ultieme stresstest is voor de wijze waarop onze zorg is georganiseerd. Het is bovendien een pandemie waarmee we geen ervaring hebben. En duidelijk is ook dat werkendeweg verkregen medische inzichten, gedrag van de bevolking en de gevolgen van pandemie en maatregelen op de economie en samenleving ons voor keuzes plaatst die niet kunnen worden gemaakt op grond van eerdere ervaringen. Het is om vele redenen nog veel te vroeg voor welke evaluatie dan ook. Het gemak waarmee in het maatschappelijke debat en de media (voorlopige) conclusies worden getrokken, verhoudt zich slecht met de nog beperkte hoeveelheid feiten en de distantie die nodig is om verantwoord terug te kijken.
Dat neemt niet weg dat een aantal waarnemingen zich opdringt voor nadere afwegingen in de toekomst. In de eerste plaats is het opvallend dat op elke plek in de zorg waar gevochten is tegen (de gevolgen van) het virus, de kracht van samenwerking wordt genoemd. Dat gaat verder dan de open deur. De wijze waarop vele disciplines in de zorg elkaar vonden en versterkten en vooral het tempo waarin discussies werden beslecht die vroeger maanden duurden, is indrukwekkend. Het relativeert ook ideologisch getinte discussies over het zorgstelsel. In the end gaat het niet om systemen maar om mensen. Ten tweede blijkt de bereidheid van zorgaanbieders om transparant te zijn over de eigen capaciteit en bezetting cruciaal om regionale, bovenregionale en landelijke regie te kunnen voeren als dat nodig is. Gebleken is dat dit type informatie niet met één druk op de knop boven water is te halen, dus daar is nog veel informatiewerk te doen. In de derde plaats is iedereen positief verrast over de mogelijkheden van e-health. Die mogelijkheden waren en zijn er natuurlijk al, maar de noodzaak daar nu echt mee te gaan werken en de consequenties daarvan voor organisatie en werkwijze dan ook daadwerkelijk in te voeren, is in de versnelling gekomen.
Ten slotte: wat we wel weten maar waar we soms nog niet naar handelen. Zorg is steeds meer een netwerk van samenwerkende zorgpartijen. De coronacrisis kan niet worden bestreden als ziekenhuizen, huisartsen, wijkverpleging, verpleeghuizen, thuiszorg, revalidatie, et cetera niet als een netwerk functioneren. Dat zagen we met name al bij chronische zorg en bij ouderenzorg. En nu dus ook bij covid-19. De betekenis van regionale netwerken neemt toe.
Meer samenwerking, transparantie van informatie, e-health en regionale zorgnetwerken. De agenda voor de toekomst van de zorg vormt zich.
Agenda voor de zorg