Abstract
Objetivo
Evaluar la adecuación de la profilaxis de la enfermedad tromboembólica en los pacientes diagnosticados de cardiopatía.
Diseño
Estudio transversal.
Emplazamiento
Área básica de salud semiurbana con una población adscrita de 10.610 habitantes y 5.582 historias clínicas abiertas.
Pacientes
Pacientes mayores de 14 años diagnosticados de enfermedad cardíaca (n = 100).
Mediciones
Edad, sexo, factores de riesgo cardiovascular, tipo de cardiopatía, tratamiento, y su adecuación a los criterios de la «comisión de enfermedad tromboembólica» del hospital de referencia.
Resultados
Edad media: 67 ± 13 años. Factores de riesgo: hipertensión, 40%; diabetes, 33%; dislipemia, 15%; tabaquismo, 21%. Tipos de cardiopatía: cardiopatía isquémica, 48%; fibrilación auricular aislada, 15%; valvulopatías, 19%; miocardiopatía dilatada, 4%; otras, 14%. Un 20% presentaba 2 cardiopatías asociadas (80% a fibrilación auricular). Seguían tratamiento profiláctico un 52% de los pacientes (34% antiagregación, 18% anticoagulación). Antiagregantes: ácido acetilsalicílico (73,5%), triflusal (14,7%), dipiridamol (8,8%), ticlopidina (3%). Un 53% de los casos que no realizaban profilaxis cumplía criterios de antiagregación. El 15% de los pacientes en tratamiento antiagregante no lo precisaba y un 6% era candidato a anticoagulación. Se adecuaba al protocolo un 67% de los casos, sin detectarse diferencias significativas entre distintos tipos de cardiopatías ni sexos. La peor adecuación correspondió a los mayores de 80 años (46 frente a 75%), diferencia estadísticamente significativa.
Conclusiones
La terapia profiláctica antitrombótica se ajusta al protocolo del hospital de referencia en el 67% de los pacientes. En el anciano, paciente con mayor riesgo de enfermedad tromboembólica, se da la peor adecuación.
Palabras clave: Anticoagulantes, Cardiopatía, Inhibidores agregación plaquetaria, Tromboembolismo/prevención control
Abstract
Objective
To evaluate the adequation to thromboembolic disease prophylaxis protocol in patients with heart disease.
!Design
Cross-sectional study.
Subjects
Patients older than 14 years affected of heart disease in a semi-urban health primarycare clinic with a population of 10610 persons and 5582 clinical records.
Methods
Data about age, sex, cardiovascular risk factors, heart disease, prophylactic treatment and its adequation to the protocol of the «thromboembolic disease commission» of the reference hospital were analysed.
Results
Age 67 ± 13 years (mean ± SD). Cardiovascular risk factors: hypertension 40%, diabetes 33%, dislipemia 15%, smoking 21%. Heart disease: ischemic cardiopathy 48%, atrial fibrilation 15%, valvulopathy 19%, dilated myocardiopathy 4% and other 14%. In 20% of cases had two different affections (80% with atrial fibrillation). Prophylactic therapy: 52% of patients were under prophylactic treatment (35% antiaggregation, 18% anticoagulation). Among antiaggregants, drugs used were acetylsalicylic acid 73.5%, triflusal 14.7%, dipiridamol, 8.8% and ticlopidine 3%. In 53% of people without prophylactic treatment antiaggregation criteria were present. 15% of patient under antiaggregation therapy did not meet antiaggregation criteria, and 6% fulfilled anticoagulation criteria. 67% treatments accorded the reference protocol, without significant differences between kind of heart disease or sex. The only statistically significant difference was found in age: 46% of patients older than 80 year were correctly treated, in front 75% adequation in younger people.
Conclusion
Prophylactic antithrombotic therapy was according the reference protocol in 67% of cases. In older patients, with greater risk of thromboembolic disease, the adequation is worse.
Bibliografía
- 1.Porcel J.M., Vicente de Vera C., Lorente L.l., Rubio M. El ictus en urgencias. Med Int. 1995;25:89–94. [Google Scholar]
- 2.Sila C.A. Profilaxis and treatment of stroke. The state of the art in 1993. Drug. 1993;45:329–337. doi: 10.2165/00003495-199345030-00002. [DOI] [PubMed] [Google Scholar]
- 3.Comité de Redacción de Protocolos. Protocolos de prevención y tratamiento de la enfermedad tromboembólica (IV) Terapéutica antitrombótica en el trombo-embolismo de los vasos craneales. Med Clin (Barc) 1994;103:385–387. [PubMed] [Google Scholar]
- 4.Roquer J. Problemas neurológicos. In: Martín Zurro A., Cano Pérez J.F., editors. Atención primaria. Conceptos, organización y práctica clínica. 4.a. Harcourt-Brace; Barcelona: 1999. pp. 1210–1221. [Google Scholar]
- 5.Adams G.F., Merrett J.D., Hutchinson W.M., Pollock A.M. Cerebral embolism and mitral estenosis: survival with and without anticoagulants. J Neurol Neurosurg Psichiatry. 1974;37:378–383. doi: 10.1136/jnnp.37.4.378. [DOI] [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
- 6.EAFT (European Atrial Fibrillation Trial) Study Group Prevención secundaria en la fibrilación auricular no reumática tras un episodio isquémico neurológico transitorio o ictus menor. Lancet. 1994;4:187–195. [Google Scholar]
- 7.Comité de Redacción de Protocolos Protocolos de prevención y tratamiento de la enfermedad tromboembólica (II). Prevención del embolismo de origen cardíaco. Med Clin (Barc) 1994;103:267–269. [PubMed] [Google Scholar]
- 8.Stroke Prevention in Atrial Fibrillation Investigators Warfarin versus aspirin for prevention of thromboembolism in atrial fibrillation: stroke prevention in Atrial Fibrillation II Study. Lancet. 1994;343:687–691. [PubMed] [Google Scholar]
- 9.The Boston Area Anticoagulation Trial for Atrial Fibrillation Investigators The effect of low-dose warfarin on the risc of stroke in patiens with nonrheumatic atrial fibrillation. N Engl J Med. 1990;323:1505–1511. doi: 10.1056/NEJM199011293232201. [DOI] [PubMed] [Google Scholar]
- 10.Codinach Huix Fibrilación auricular de causa no valvular: indicaciones de terapia antitrombótica. Med Clin (Barc) 1996;106:586–589. [PubMed] [Google Scholar]
- 11.Comité de Redacción de Protocolos. Protocolos de prevención y tratamiento de la enfermedad tromboembólica (III) Terapéutica antitrombótica en la enfermedad coronaria. Med Clin (Barc) 1994;103:344–347. [PubMed] [Google Scholar]
- 12.Balsano F., Rizzon P., Violi F., Santorio D., Cimminiello C., Aguglia F. Antiplatelet treatment with ticlopidine in unstable angina. Circulation. 1990;82:17–26. doi: 10.1161/01.cir.82.1.17. [DOI] [PubMed] [Google Scholar]
- 13.Institut Català de Farmacologia. Butlletí Groc. 1997;10:8. [Google Scholar]
- 14.Comisión de Enfermedad Tromboembólica, Hospital Arnau de Vilanova, Lleida. Protocolo de tratamiento antitrombótico en patología cardíaca y enfermedad cerebrovascular aguda. Noviembre, 1994 [Google Scholar]
- 15.Calpe A.V., Tomás F.J., Horrach M., Peña J.J., Llobera J., Thomas V. Prescripción de antiagregantes plaquetarios en la prevención secundaria de la cardiopatía isquémica. Aten Primaria. 1996;17:268–272. [PubMed] [Google Scholar]
- 16.Domínguez J.C., Nieto P., Guerra F., Beltrán C., Molina T., Hidalgo M.L. Utilización de ticlopidina en atención primaria. Aten Primaria. 1995;16:137–140. [PubMed] [Google Scholar]
- 17.Feliu M.L., Alonso M.M. Prescripción de antitrombóticos en pacientes con fibrilación auricular atendidos en la comunidad. MEDIFAM. 1998;8:147–153. [Google Scholar]
- 18.Aloy-Duch A., Cuenca-Luque R., Rollán-Serrano E., Casanova-Sandoval M. Utilización de fármacos antitrombóticos en pacientes con fibrilación auricular crónica en un área sanitaria comarcal. Med Clin (Barc) 1999;112:454–456. [PubMed] [Google Scholar]
- 19.Martínez M.A., Vives A., Rivero D., Puy L., Graell S., Querol M. Prevenció del tromboembolisme en pacients amb fibril.lació auricular no valvular. Actas del XIV Congrès d'Atenció Primària de la Societat Catalana de Medicina Familiar i Comunitària, de junio 1999:3–5. Palma de Mallorca. [Google Scholar]
- 20.Wolf P.A., Abbot R.D., Kannel W.B. Atrial fibrillation as an independent risc factor for stroke: The Framinghan Study. Stroke. 1991:983–988. doi: 10.1161/01.str.22.8.983. [DOI] [PubMed] [Google Scholar]
- 21.Wolf P.A., Singer D.E. Prevención del accidente cerebral en la fibrilación auricular. Am Fam Physician (ed. esp.) 1998;5:175–184. [Google Scholar]
